मॉलमध्ये 3000 रुपयांच्या खेळण्यावरून 4 वर्षांच्या पोराचा तमाशा – एक वास्तववादी आरसा
आजकाल मॉलमध्ये फिरताना आपण अनेक गोष्टी पाहतो – झगमगाट, ब्रँड्स, ऑफर्स आणि लोकांची गर्दी. पण या सगळ्यात एक दृश्य असे असते जे मनाला अस्वस्थ करून जाते. एका चार वर्षांच्या पोराने फक्त 3000 रुपयांच्या खेळण्यावरून केलेला तमाशा आणि ते बघत उभा राहिलेला अख्खा मॉल… हा फक्त एक प्रसंग नाही, तर आजच्या पालकत्वाचा आणि समाजाचा आरसा आहे.
 |
| reality-marathi-blog |
त्या ऑकवर्ड (Awkward) शांततेत, त्या बापाने खिशातून कार्ड काढलं आणि ते खेळणं विकत घेऊन मुलाच्या हातात दिलं. मुलगा एका सेकंदात शांत! पालकांनी सुटकेचा निःश्वास टाकला. तुम्हाला वाटलं असेल, "चला, विषय संपला!" नाही. इथेच आपण पालक म्हणून प्रेमापोटी फसतो. त्या दिवशी त्या बापाने 3000 रुपयांचं खेळणं नाही विकत घेतलं, तर नकळत मुलाच्या 'हट्टीपणाला' बळ दिलं. एक बालरोगतज्ज्ञ म्हणून सांगतोः तुमचं मूल जन्मतः हट्टी नाहीये. याला हट्टी बनवतं ते 'कंडिशनिंग' (Conditioning).
मुलाचं गणित सिम्पल असतंः "मी एकदा रडलो की आई 'नाही' म्हणते. दोनदा रडलो की बाबा ओरडतात. पण... जर मी जोरात किंचाळलो आणि चार लोकांत 'तमाशा' केला, की हे लोक मला गप्प करण्यासाठी ती वस्तू घेऊन देतातच!" जेव्हा तुम्ही 10 मिनिटांच्या रडण्यानंतर "बरं बाबा, घे आणि गप्प हो एकदाचा!" म्हणून ती वस्तू देता, तेव्हा मुलाचा मेंदू हाच धडा गिरवतोः "नियम तोडले आणि तमाशा केला की जगातली कोणतीही गोष्ट मिळते." आज हा हट्ट 3000 च्या खेळण्याचा आहे. उद्या तो 18 वर्षांचा होईल. तेव्हा तो जमिनीवर लोळण नाही घेणार... तेव्हा तो "मला 2 लाखांची बुलेट पाहिजे, नाहीतर मी जेवणार नाही/घरी येणार नाही" असं म्हणून तुम्हाला 'इमोशनल ब्लॅकमेल' करेल. तेव्हा काय नाराज कराल? कारण त्याला 'नाही' पचवायची सवयच नाहीये.
मग पालकांनी नक्की काय करायचं? (3 Scientific Rules)
1. 'नाही' म्हणजे 'नाही'च ! (Be a Wall) एकदा 'नाही' म्हणालात, की विषय संपला. मग त्याने मॉल डोक्यावर घेऊ दे किंवा उपवास करू दे. जर तुम्ही हट्टापायी निर्णय बदलला, तर तुम्ही हरलात आणि त्याचा हट्ट जिंकला.
2. 'सावध दुर्लक्ष (Active Ignoring) - हेच खरं औषध! जेव्हा मूल विनाकारण हट्ट करतं, तेव्हा त्याच्याकडे शांतपणे दुर्लक्ष करा. लोकांकडे बघू नका. लोक 5 मिनिटं बघतील आणि विसरुन जातील. पण जर तुम्ही लोकांच्या भीतीपोटी मान झुकवली, तर मुलाला सवय लागेल. लक्षात ठेवा, हट्टीपणाला 'प्रेक्षक' (Audience) लागतात. जेव्हा प्रेक्षच नसतात, तेव्हा तो 'शो' (Show) आपोआप बंद पडतो. (टीप: जोपर्यंत तो मराठी स्वतःला इजा करत नाही, तोपर्यंत काळजी करू नका).
3. शांतता विकत घेऊ नका (No Bribing) "तू रडला नाहीस तर चॉकलेट देईन..." हे वाक्य म्हणजे लाच आहे. तात्पुरती शांतता मिळेल, पण भविष्यात घरातली शांतता भंग होईल. पालकांनो, त्याच्या डोळ्यातले आजचे अश्रू परवडले, पण भविष्यातल्या उद्ध्वस्त आयुष्याचे अश्रू नकोत. कणखर व्यक्तिमत्त्व घडवायला पालकांनाही थोडं 'दगडासारखं' घट्ट व्हावं लागतं! तुमच्या घरात किंवा मॉलमध्ये असा प्रसंग घडलाय का? तेव्हा तुम्ही काय केलं होतं? प्रामाणिकपणे खाली सांगा. इतरांनाही त्यातून शिकायला मिळेल.
- डॉ. सुजित भरत पाटील (बालरोगतज्ज्ञ, पुणे)
आज अनेक पालक नकळत मुलांना ‘सगळं लगेच मिळालं पाहिजे’ या सवयीला खतपाणी घालतात. रडणं म्हणजे मागणी पूर्ण होणार, हट्ट केला की वस्तू मिळणार – ही शिकवण मुलांच्या मनात नकळत रुजते.
पालकांची अडचण आणि समाजाचा दबाव
अनेक वेळा पालक स्वतःही अडचणीत असतात. मॉलमध्ये तमाशा झाला की लोक काय म्हणतील, कोण व्हिडिओ काढेल का, कोण न्याय देईल – या भीतीपोटी अनेक पालक शेवटी हार मानतात.
"घेऊन टाकू, शांत होईल" हा क्षणिक उपाय असतो. पण याचे परिणाम दीर्घकाळ भोगावे लागतात.
3000 रुपयांची किंमत नेमकी कुणाला कळते?
चार वर्षांच्या मुलाला 3000 रुपयांची किंमत कळत नाही. पण पालकांना कळते. मेहनत, वेळ, जबाबदारी आणि पैशाचे मूल्य – हे शिकवण्याची सुरुवात घरातूनच होते.
जर आज खेळण्यावरून हट्ट जिंकला, तर उद्या मोबाईल, बाइक, गाडी आणि पुढे आयुष्यातील चुकीच्या गोष्टींवरही हट्ट होऊ शकतो.
मॉलमधील तमाशा म्हणजे भविष्यातील इशारा
आजचा हा छोटासा तमाशा उद्याच्या मोठ्या समस्येची नांदी ठरू शकतो. ज्या मुलांना ‘नाही’ ऐकायची सवय नसते, त्यांना आयुष्यातील अपयश, नकार आणि संघर्ष झेपत नाही.
पालकत्व म्हणजे फक्त सुविधा देणं नाही, तर मर्यादा घालणं, योग्य वेळी थांबवणं आणि समज देणंही आहे.
वास्तव स्वीकारण्याची गरज
मॉलमधील लोकांनी त्या मुलाकडे पाहिलं, पण खरं तर प्रत्येकाने स्वतःकडे पाहायला हवं. आपण आपल्या मुलांना काय शिकवत आहोत? हट्ट की संयम? रडणं की संवाद?
आज नाही म्हटलं, तर उद्या मूल समजूतदार होईल. आज हार मानली, तर उद्या पालकच हतबल होतील.
मॉलमध्ये 3000 रुपयांच्या खेळण्यावरून झालेला तमाशा हा एक प्रसंग नसून समाजासाठी एक इशारा आहे. पालकत्व हे कठीण आहे, पण योग्य आहे. मुलांच्या रडण्यापेक्षा त्यांच्या भविष्यासाठी कठोर व्हायला शिका.
कारण अख्खा मॉल एक दिवस पाहतो… पण आयुष्यभर मुलासोबत पालकच राहतात.
